if语句

73 阅读2分钟

一、核心结构

if 语句的基本逻辑是:如果条件为真,执行对应代码块;否则跳过(或执行 else 分支) 。通常分为 3 种形式:

  1. 单分支(仅 if)
  2. 双分支(if + else)
  3. 多分支(if + elif/else if + else)

二、Python 中的 if 语句

1. 单分支(基础)

python

运行

# 语法:if 条件: (冒号+缩进,Python通过缩进区分代码块)
age = 18
if age >= 18:
    print("你已成年")  # 条件为True时执行

2. 双分支(二选一)

python

运行

age = 17
if age >= 18:
    print("你已成年")
else:
    print("你未成年")  # 条件为False时执行

3. 多分支(多选一)

python

运行

score = 85
if score >= 90:
    print("优秀")
elif score >= 80:  # else if 的简写
    print("良好")
elif score >= 60:
    print("及格")
else:
    print("不及格")

4. 嵌套 if(if 里套 if)

python

运行

age = 20
has_id = True
if age >= 18:
    if has_id:
        print("可以进入网吧")
    else:
        print("需出示身份证")
else:
    print("禁止进入")

三、Java/C++ 中的 if 语句

语法差异:

  • {}包裹代码块(而非缩进)
  • 多分支用else if(而非 elif)
  • 条件必须用()包裹

1. 双分支示例(Java)

java

运行

int age = 17;
if (age >= 18) {
    System.out.println("你已成年");
} else {
    System.out.println("你未成年");
}

2. 多分支示例(C++)

cpp

运行

int score = 85;
if (score >= 90) {
    cout << "优秀" << endl;
} else if (score >= 80) {
    cout << "良好" << endl;
} else if (score >= 60) {
    cout << "及格" << endl;
} else {
    cout << "不及格" << endl;
}

四、关键注意事项

  1. 条件表达式:必须返回布尔值(True/False),常见条件运算符:

    • 比较:> < >= <= ==(等于) !=(不等于)
    • 逻辑:and/&&(且)、or/||(或)、not/!(非)
  2. 代码块边界

    • Python 靠缩进(4 个空格 / 1 个 Tab),缩进错误会报错;
    • Java/C++ 靠{},即使单行代码也建议加{}(避免逻辑错误)。
  3. 多分支执行顺序:条件从上到下判断,满足第一个条件后立即跳出整个 if 结构,后续分支不再执行。例:若score=95,只会执行score>=90的分支,不会执行score>=80

  4. else 的可选性:else 不是必须的,仅当需要处理 “所有其他情况” 时使用。


五、实战示例(判断闰年)

python

运行

year = 2024
# 闰年规则:能被4整除但不能被100整除,或能被400整除
if (year % 4 == 0 and year % 100 != 0) or (year % 400 == 0):
    print(f"{year}是闰年")
else:
    print(f"{year}不是闰年")

总结

if 语句的核心是条件判断 + 分支执行,不同语言仅语法细节不同:

  • Python:冒号 + 缩进,多分支用elif
  • Java/C++:()包裹条件,{}包裹代码块,多分支用else if。掌握基础结构后,嵌套和复杂条件判断都可举一反三。